قوانين کشور آمريکا در ارتباط با فعاليت‌هاي بازاريابي چند سطحي شايد شما نيز در حين برخورد با اعضاي سيستم‌هاي بازاريابي چند سطحي وضعيت اين پديده را در ديگر کشورها از آنها جويا شده باشيد. به احتمال زياد جوابي که شنيده‌ايد چيزي شبيه به اين پاسخ بوده: در بقيه کشور‌ها و بخصوص کشور‌ها پيشرفته اين فعاليت‌ها کاملاًٌ آزاد و قانوني هستند و از آنها حمايت مي‌شود. اين پاسخي است که اين اعضا برمبناي يک اصل ساده در سيستمشان به شما مي‌دهند. زمانيکه طرف مقابلت اطلاعات کافي ندارد از اين عدم آگاهي او سوء استفاده کن و تو اطلاعات را به نحوي که براي سيستم مفيد است به او بده، حتي اگر لازم شد اطلاعات غلط بدهه. اما واقعيت چيست؟ آيا واقعاٌ اين فعاليت‌ها در ديگر کشورها با همين آزادي که اين افراد ابراز مي‌کنند در حال رشد و گسترش هستند؟ در اين مقاله وضعيت قانوني فعاليت‌هاي بازاريابي چند سطحي در دو کشور آيالات متحده آمريکا و کانادا مورد بررسي قرار گرفته است. در حين مطالعه اين مقاله متوجه خواهيد شد که نه تنها از اين فعاليت‌ها حمايت نمي شود، بلکه بشدت جبوي رشد و گسترش اين نوع فعاليت‌هاي اقتصادي ناسالم گرفته مي‌شود. در کشور آمريکا هر ايالتي قوانيني را جهت کنترل شرکت‌هاي بازاريابي چند سطحي وضع کرده است. اگرچه بيشتر فعاليت‌هاي اجرايي از سوي دولت فدرال و از طريق FTC، SEC و U.S Postal Service بوده است، گستره اين فعاليت‌هاي اجرايي در سطح ايالت‌ها بوده است. از نقطه نظر تاريخي، کنترل قانوني برنامه‌هاي بازاريابي چند سطحي پديده نسبتاً جديدي است. سه شرکت فروش مستقيم، که صنعت بازاريابي چند سطحي را در چند دهه پايه ريزي کردند، Amway، Mary Kay و Shaklee فعاليت‌هايشان را در دهه 1950 آغاز کردند. و فعاليت‌هاي قانوني جهت کنترل اين برنامه‌ها در دهه 1970 آغاز شد. پيگرد‌هاي قانوني اوليه مبتني بر قانون امنيت تجارت و قوانين کلاهبرداري و فريب مصرف‌کننده بود. با گذر زمان اغلب ايالت‌ها قوانين ممنوع کننده‌اي را نيز وضع کردند. اگرچه هدف‌گيري تمامي اين قوانين يکسان بود، مي‌توان آنها را در قالب‌هاي‌ قوانين طرح‌هاي هرمي (1)، قوانين طرح‌هاي زنجيره‌ي بي‌پايان (2) ، قوانين بخت آزمايي (3)، قوانين ارجاع براي فروش (4) و اخيراً قوانين توزيع چند سطحي (5)، تقسيم بندي کرد. قوانين طرح‌هاي هرمي/ قوانين طرح‌هاي زنجيره‌ي بي‌پايان قوانين بيشتر ايالت‌ها در قالب قوانين طرح‌هاي هرمي و قوانين طرح‌هاي زنجيره‌ي بي پايان است[6و7]. زبان قانون در اين قوانين بسيار مشابه است. مقايسه دو نمونه از اين قوانين اين مطلب را بخوبي روشن مي‌کند. بعنوان مثال مقايسه قانون زنجير‌ه‌ي بي‌پايان در ايالت کاليفرنيا با قانون طرح‌هاي هرمي در ايالت اورگون. California Endless Chain Statute, California Penal Code ‘327: “327. Every person who contrives, prepares, sets up, proposes, or operates any endless chain is guilty of a public offense, and is punishable by imprisonment in the county jail not exceeding one year or in state prison for 16 months, two, or three years. As used in this section, an "endless chain" means any scheme for the disposal or distribution of property whereby a participant pays a valuable consideration for the chance to receive compensation for introducing one or more additional persons into participation in the scheme or for the chance to receive compensation when a person introduced by the participant introduces a new participant. Compensation, as used in this section, does not mean or include payment based upon sales made to persons who are not participants in the scheme and who are not purchasing in order to participate in the scheme.” Oregon Pyramid Statute, Oregon State Code 646.609: “"Pyramid club" and "investment" defined. As used in ORS 646.608 (1)(r), "pyramid club" means a sales device whereby a person, upon condition that the person make an investment, is granted a license or right to solicit or recruit for economic gain one or more additional persons who are also granted such license or right upon condition of making an investment and who may further perpetuate the chain of persons who are granted such license or right upon such condition. "Pyramid club" also includes any such sales device which does not involve the sale or distribution of any real estate, goods or services, including but not limited to a chain letter scheme. A limitation as to the number of persons who may participate, or the presence of additional conditions affecting eligibility for such license or right to recruit or solicit or the receipt of economic gain therefrom, does not change the identity of the scheme as a pyramid club. As used herein, "investment" means any acquisition, for a consideration other than personal services, of property, tangible or intangible, and includes without limitation, franchises, business opportunities and services. It does not include sales demonstration equipment and materials furnished at cost for use in making sales and not for resale.” بعنوان يک نکته کلي، قوانين طرح‌هاي هرمي و زنجيره‌ي بي‌پايان، پرداخت چيزي را بخاطر بدست‌آوردن حق عضوگيري بدليل بهره اقتصادي را زمانيکه سود به فروش محصول يا خدمات مربوط نباشد، ممنوع مي‌کند. دو عبارت عِوُض(consideration) و سود بي‌ارتباط با فروش(compensation unrelated to sales) اغلب به اين صورت تعبير مي‌شوند[6]. عِوُض ممنوعه (Prohibited Consideration)‌ اشاره دارد به:‌ پرداخت مقداري پول جهت اجازه شرکت در طرح دادوستد چند سطحي، قيمت بيش از حد محصولات که اضافه قيمت محصول بعنوان يک “Prohibited Consideration”‌ است، خريد محصولات که در آن خريد محصولات اضافي بعنوان يک “Prohibited Consideration” مورد نياز است که فرد جهت داخل شدن به اين فرصت، سرمايه گذاري اوليه‌اي را در خريد اين محصولات مي‌کند. جائيکه به نظر مي‌آيد مردم محصولات را تنها بدليل شرکت در معامله مي‌خرند. برخي از ايالت‌ها نه همه آنها،‌ خريد وسايل تبليغ فروش را با قيمت واقعي استثنائي براي “Prohibited Consideration” مي‌دانند. سود بي‌ارتباط با فروش (Compensation unrelated to sales) غالباً اشاره دارد به: پرداخت پول براي پيدا کردن افراد ديگر جهت عضويت برنامه‌اي که در آن حاميان تمام سوددهي‌شان را از طريق بار کردن اعضاي جديد با خريد محصولاتي که مورد نيازشان نيست، بدست مي‌آورند. برنامه‌اي که در آن شاهدي براي فروش در بيرون از شبکه توزيع‌کنندگان نيست. در اين حوزه نشانه‌هاي طرح‌هاي بازاريابي غير قانوني عبارتند از[8.9.10.11.12.13]: •محصولاتي که بازاري معين در دنياي واقعي ندارند. •محصولاتي که با قيمتي بيش از ارزش واقعي بفروش مي‌رسند. •خريدن اجباري محصولات شرکت. •طرح‌هايي که منجر به اجبار توزيع‌کننده در خريد محصولات اضافي هستند. •مورد نياز بودن سرمايه گذاري نقدي قابل توجه. •خريدن اجباري محصولات و خدمات حاشيه‌اي. •طرح‌هايي که درآنها محصولات شرکت کلاً يا به ميزان عمده تنها توسط توزيع‌کنندگان مصرف مي‌شود. •طرح‌هايي که در آن توزيع‌کنندگان باميزان قابل توجهي از دارايي‌ها فروخته نشده بدليل لغو شرکت‌کردن، باقي مانده‌اند. •طرح‌هايي که در آن توزيع‌کنندگان بدليل حضور بيشتر در طرح بازاريابي و نه بخاطر نياز واقعي، محصولي را مي‌خرند. •طرح‌هايي که بدون خريد‌کردن شرکت‌کنندگان، شکست مي‌خورد. •طرح‌هايي که تلاش چنداني را براي تقويت خره‌فروشي به مصرف کننده نهايي که در طرح شرکت نمي‌کند، انجام نمي‌دهند. •طرح‌هايي که در آن پول بخاطر فريب اذهان (14) به توزيع‌کنندگان پرداخت مي‌شود. •طرح‌هايي که در آن حق بازاريابي برپايه خرده‌فروشي واقعي محصولات نيست. •طرح‌هايي که علي‌رغم تلاش‌هاي فروش با حسن نيت،‌ در آنها عناصري از شانس در پاداش گرفتن شرکت‌کنندگان دخيل است. •معرفي غلط درآمدها يا بزرگ‌نمايي در معرفي درآمدها. قوانين ايالتي بخت‌آزمايي قوانين ايالتي بخت‌آزمايي عموماً از زبان موجود در قوانين بخت‌آزمايي پستي استفاده مي‌کنند،‌که پرداخت پول يا چيز با ارزشي را براي بدست آوردن حق يا اجازه سوددهي که بر پايه شانس است،‌ ممنوع مي‌کند[6]. قسمتي از قوانين ايالتي بخت‌آزمايي که جزء قوانين توزيع چند سطحي است: “offer to pay, pay or authorize the payment of any finder's fee, bonus, refund, override, commission, cross-commission, dividend or other consideration to any participant where payment thereof is or would be dependent on the element of chance dominating over the skill or judgment of such participant, or where no amount of judgment or skill exercised by the participant has any appreciable effect upon any finder's fee, bonus, refund, override, commission, cross-commission, dividend or other consideration which the participant may receive, or where the participant is without that degree of control over the operation of such plan as to enable him substantially to affect the amount of finder's fee, bonus, refund, override, commission, cross-commission, dividend or other consideration which he may receive or be entitled to receive.” اگرچه U.S. Postal Service اغلب شرکت‌ها را تحت قانون بخت‌آزمايي مورد پيگرد قرار مي‌دهد، بيشتر عکس‌العمل‌هاي قانوني ايالت‌ها تحت قوانين طرح هرمي است. بطور کلي ايالت‌‌ها بيشتر به ساختار برنامه بازاريابي چند سطحي دقت مي‌کنند که آيا يک طرح هرمي است؟ تا به طرح اين سوال که آيا برنامه سطوح زيادي دارد که پرداخت در آن بر مبناي شانس است. قوانين ايالتي ارجاع براي فروش تقريباً تمام ايالت‌ها قوانين ارجاع براي فروش را وضع کرده‌اند که معاملاتي را که در آن به مصرف‌کننده نوعي پاداش يا سود بخاطر معرفي يک مصرف‌کننده ديگر تعهد مي‌شود[6] و پاداش مشورط به خريد محصول توسط مصرف‌کننده دوم است،‌ منع مي‌کند. نمونه‌اي از قوانين ارجاع براي فروش: “Referral selling prohibited. No seller or lessor may give or offer a rebate, discount, or anything of value to a buyer or lessee as an inducement for a sale or lease in consideration of his giving to the seller or lessor the names of prospective purchasers or lessees, or otherwise aiding the seller or lessor in making a sale to another person, if the earning of the rebate, discount, or other thing of value is contingent upon the occurrence of an event subsequent to the time the buyer or lessee agrees to the sale or lease.” صرفنظر از نوع قوانين کنترلي،‌ بسياري از اين قوانين محدوديت‌هايي را براي شرکت‌هاي بازاريابي چند سطحي اعمال مي‌کنند. يکي از مهم‌ترين اين محدوديت‌ها الزام در بازخريد است، که به توزيع کننده‌ها اين حق را مي‌دهد تا به هر دليل و در هر زماني بتوانند "قرارداد حضورشان" را لغو کنند و شرکت ملزم است به بازخريد محصولات و لوازم فروش از توزيع‌کننده با حداقل قيمت ٪90 قيمت اوليه خريد توسط توزيع‌کننده و همچنين پس‌دادن پول‌هايي که توسط توزيع کننده پرداخت شده است. در اين قسمت قوانين ايالت‌هاي مختلف آمريکا در ارتباط با پديده طرح‌هاي هرمي و بازاريابي چند سطحي ذکر شده است. در هر قسمت پس از ذکر متن اصلي، ترجمه آن آمده است. لازم به ذکر است که قوانين ذيل شامل تعاريف و قسمت‌هاي همراه مختلفي هستند که اغلب دربرگيرنده تعاريفي همچون "شخص"، "کالا"، "خدمات"، "سوددهي"، "سود" و ... است. با توجه به اينکه تعاريف مشابه براي اين مفاهيم در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران بصورت بومي‌شده و دقيق‌تر وجود دارد و همچنين با در نظر گرفتن اين مطلب که موضوع اصلي مورد بحث وضعيت ساختار‌هاي هرمي و بازاريابي چند سطحي است، جهت جلوگيري از پيچيدگي متن از ذکر اين مطالب خودداري شده است. لذا خلاصه‌اي از ترجمه قوانين چندين ايالت ذکر شده. متن خلاصه و ساده شده قوانين برخي ايالت‌هاي آمريکا Alabama Prohibited Activity: …any plan…wherein a person for consideration…acquires the opportunity to receive a pecuniary benefit, which is based primarily upon the inducement of additional persons…to participate in the same plan…and is not primarily contingent on the volume … of goods, services or other property sold or distributed. "Consideration" Exclusion: …sales demonstration equipment and materials furnished on a nonprofit basis…less than $100 ايالت آلاباما فعاليت‌هاي ممنوع: ... هر طرحي که به موجب آن شخصي در ازاء پرداخت پول يا خريد چيزي... فرصت دريافت يک منفعت مالي را کسب نمايد که [اين منفعت مالي] عمدتاً مبتني بر ترغيب اشخاص ديگر جهت شريک شدن در همان طرح يا طرح مشابه ... است و غالباً ارتباطي به ميزان... کالاها، خدمات يا ديگر دارايي‌هاي فروخته شده يا توزيع شده ندارد. استثناء مفهوم «عوض»: تجهيزات تبليغ بيع و مواد تهيه شده که بصورت غيرانتفاعي تهيه شده‌اند و کمتر از 100 دلار در سال هستند Arkansas Prohibited Activity: …any scheme whereby a participant pays valuable consideration for the chance to receive compensation primarily from introducing one or more additional persons into participation in the scheme… "Compensation,"…does not mean or include payments based upon sales made to persons who are not participants in the scheme and who are not purchasing in order to participate in the scheme. "Consideration" Exclusion: …payments based upon sales made to persons who are not participants in the scheme and who are not purchasing in order to participate in the scheme. ايالت آرکانزاس فعاليت‌هاي ممنوع: هر طرحي که به موجب آن شرکت کننده، عوض با ارزشي را مي پردازد تا در ازاء آن، فرصت دريافت حق‌الزحمه‌اي بدست آورد که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً مبتني بر معرفي يک يا چند شخص ديگر جهت شريک شدن در طرح است... مفهوم «حق‌الزحمه»، شامل پرداخت‌هايي که بر اساس بيع‌هايي صورت گرفته که در آنها، اشخاص، جزء اعضاء اين طرح نيستند و يا قصد آنها از خريد، عضويت در اين طرح نيست، نمي‌باشد. استثناء مفهوم «عوض»:... پرداخت‌هايي که بر اساس بيع‌هايي صورت گرفته که در آنها، اشخاص، جزء اعضاء اين طرح نيستند و يا قصد آنها از خريد، عضويت در اين طرح نيست. Florida Prohibited Activity: …any sales or marketing plan…whereby a person pays…in excess of $100 and acquires the opportunity to receive a benefit…not primarily contingent on…goods (or) services sold in bona fide sales to consumers, and which is related to the inducement of additional persons…to participate in the same sales or marketing plan… "Consideration" Exclusion: …goods or services furnished at cost for use in making sales ايالت فلوريدا فعاليت‌هاي ممنوع: ... هر نوع طرح فروش يا بازاريابي ... که به موجب آن شخصي بيش از 100 دلار پرداخت مي‌کند و فرصت دريافت منفعتي را کسب مي‌کند که... عمدتاً ارتباطي به... کالا يا خدماتي که در فروش‌هاي با حسن نيت به مصرف‌کننده فروخته شده، ندارد و مبتني بر ترغيب افراد ديگر... جهت عضويت در همان طرح فروش يا بازاريابي يا طرح مشابه آن... است. استثناء مفهوم «عوض»: ... کالاها يا خدماتي که در جريان انعقاد بيع،‌ به قيمت مصرف ارائه شده‌اند. Idaho Prohibited Activity: …any plan…whereby a person gives consideration for the opportunity to receive consideration to be derived primarily from any person's introduction of other persons into…the plan…rather than from the sale of goods, services, or other intangible property by the person or other persons introduced into the plan… "Consideration" Exclusion: …not for profit sale of sales demonstration equipment and materials ايالت آيداهو فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي که به موجب آن شخصي عوضي را مي‌دهد تا در ازاء آن فرصت دريافت عوض ديگر را تحصيل کند که [اين عوض] عمدتاً از معرفي هر شخصي از اشخاص ديگر به... طرح... نشأت مي‌گيرد، نه از فروش کالاها، خدمات يا ساير اموال غير عيني توسط آن شخص يا ساير اشخاصي که به طرح معرفي شده‌اند... . استثناء‌ مفهوم «عوض»: پرداخت‌هايي که... به خاطر لوازم و تجهيزات تبليغ فروش تهيه شده صورت مي‌گيرد. Illinois Prohibited Activity: …any plan…whereby a person, in exchange for money…acquires the opportunity to receive a benefit…which is primarily based upon the inducement of additional persons…to participate in the same plan…and is not primarily contingent on the volume or quantity of goods, services or other property sold or distributed. "Consideration" Exclusion: …sales demonstration equipment and materials furnished on a nonprofit basis… ايالت ايلينويز فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که به موجب آن شخصي در عوض پول... فرصت کسب منفعني را تحصيل کند... که عمدتاً مبتني بر ترغيب اشخاص ديگر... به عضويت در همان طرح است... و غالباً ارتباطي به حجم يا کميت کالاها، خدمات يا دارايي‌هاي ديگري که فروخته يا توزيع شده است، ندارد. استثناء مفهوم «عوض»:... مواد يا تجهيزات تبليغ فروش که بصورت غيرانتفاعي ارائه شده است... Louisiana Prohibited Activity: …any plan…by which a participant gives consideration for the opportunity to receive compensation which is derived primarily from the person's introduction of other persons into a plan…rather than from the sale of goods, services, or intangible property by the participant or other persons introduced into the plan… "Compensation" Exclusion: Payment to participants based upon sales of products purchased for actual use or consumption, including products used or consumed by participants in the plan. "Consideration" Exclusions: …products furnished at cost to be used in making sales…Purchase of products where the seller offers to repurchase the participant's products under reasonable commercial terms. ايالت لوييزيانا فعاليت‌هاي ممنوع:‌... هر طرحي... که به موجب آن يکي از اعضاء، عوضي را مي‌دهد تا در ازاء آن فرصت دريافت حق‌الزحمه‌اي کسب نمايد که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً از معرفي اشخاص ديگر به آن نشأت گرفته است... نه از فروش کالاها، خدمات، يا اموال غير عيني بوسيله همان عضو يا ساير اشخاصي که به طرح معرفي شده‌اند.... استثناء مفهوم «حق‌الزحمه»: پرداخت‌هايي که به اعضاء‌ و مبتني بر فروش محصولاتي است که به منظور استفاده واقعي يا مصرف خريداري شده است شامل محصولات مورد استفاده يا مصرف شده بوسيله اعضاي طرح. استثناء مفهوم «عوض»:... محصولاتي که به قيمت عادي جهت استفاده در جريان انعقاد بيع ارائه شده است... خريد محصولات جايي که فروشنده، تحت شرايط تجاري متعارف، محصولات اعضاء را [از ايشان] بازخريد کند. Maryland Prohibited Activity: …any plan…by which a participant gives consideration for the opportunity to receive compensation to be derived primarily from any person's introduction of other persons into participation in the plan or operation rather than from the sale of goods, services, or other intangible property by the participant or other persons introduced into the plan or operation. "Consideration" Exclusion: …goods or services furnished at cost for use in making sales to persons who are not participants in the scheme… ايالت مريلند فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که به موجب آن يکي از اعضاء، عوضي را مي‌دهد تا در ازاء آن فرصت دريافت حق‌الزحمه‌اي را کسب کند که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً ناشي از معرفي هر شخصي از ساير اشخاص جهت عضويت در همان طرح يا فعاليت است نه ناشي از فروش کالاها، خدمات يا ساير اموال غير عيني بوسيله همان عضو يا ساير اشخاص معرفي شده به طرح يا فعاليت مذکور. استثناء مفهوم «عوض»:... کالاها يا خدمات ارائه شده با همان قيمتي که به افرادي که در طرح عضويت ندارند، فروخته مي‌شود. Massachusetts Prohibited Activity: …any multi-level marketing program wherein the financial gains to the participants are primarily dependent upon continued, successive recruitment of other participants and where retail sales are not required as a condition precedent to realization of such gains… ايالت ماساچوست فعاليت‌هاي ممنوع:... هر نوع برنامه بازاريابي چند سطحي که در آن سود مالي اعضاء‌ عمدتاً وابسته است به عضوگيري موفق و مداوم از ساير شرکت‌کنندگان و آنجايي که خرده فروشي[فروش به مصرف‌کننده نهايي] بعنوان يک وضعيت متداول براي تحقق چنين سودي نيست... Missouri Prohibited Activity: …any plan…whereby a person for a consideration acquires the opportunity to receive a pecuniary benefit, which is not primarily contingent on the volume or quantity of goods, services or other property sold…for purposes of resale to consumers, and is based upon the inducement of additional persons…to participate in the same plan… ايالت ميسوري فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که به موجب آن شخصي در ازاء دادن عوضي، فرصت کسب يک منفعت مالي رابدست آورد که عمدتاً ارتباطي به حجم يا کميت کالاها يا خدمات يا ساير دارائيهاي فروخته شده ندارد... و با هدف فروش مجدّد به مصرف‌کنندگان صورت مي‌گيرد و مبتني بر ترغيب ساير اشخاص... به عضويت درهمان طرح يا يک طرح مشابه است... New Mexico Prohibited Activity: …any…plan…by which a participant gives consideration for the opportunity to receive compensation which is derived primarily from any person's introduction of other persons into participation in the plan or operation rather than from the sale of goods, services or intangible property by the participant or other persons introduced into the plan or operation. "Consideration" Exclusion: …goods or services furnished at cost to be used in making sales… ايالت نيومکزيکو فعاليت‌هاي ممنوع:... هر.. طرحي... که بوسيله آن، يکي از اعضاء عوضي را مي‌دهد تا در مقابل آن فرصت دريافت حق‌الزحمه‌اي را بدست آورد که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً از معرفي هر شخصي از ساير اشخاص به عضويت در اين طرح يا فعاليت نشأت مي‌گيرد نه از فروش کالاها، خدمات و يا اموال غير عيني بوسيلهء همان عضو يا ساير اشخاصي که به آن طرح يا فعاليت معرفي شده‌اند. استثناء مفهوم «عوض»:... کالاها يا خدمات ارائه شده با قيمتي که در فروش عادي بکار مي‌رود... North Dakota Prohibited Activity: …any plan…by which a participant gives consideration for the opportunity to receive compensation which is derived primarily from any person's introduction of other persons into participation in the plan …rather than from the sale of goods, services or intangible property by the participant introduced into the plan… "Consideration" Exclusion: …goods or services furnished at cost for use in making sales… ايالت داکوتاي شمالي فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که بوسيله آن يکي از اعضاء عوضي مي‌دهد تا در مقابل، فرصت دريافت حق‌الزحمه‌اي کسب کند که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً از معرفي هر شخصي از اشخاص ديگر به عضويت در همان طرح نشأت گرفته است... نه از فروش کالاها، خدمات يا اموال غيرعيني بوسيله عضوي که به طرح معرفي شده است. استثناء مفهوم «عوض»:... کالاها يا خدمات ارائه شده يا قيمتي که در فروش عادي بکار مي رود... Oklahoma Prohibited Activity: …any plan…by which a participant gives consideration for the opportunity to receive compensation which is derived primarily from the person's introduction of other persons into the plan…rather than from the sale of goods, services or intangible property by the participant…introduced into the plan… "Consideration" Exclusion: …products furnished at cost to be used in making sales… اوکلاهاما فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که بوسيله آن يکي از اعضاء عوضي مي‌دهد تا درمقابل، فرصت دريافت حق‌الزحمه‌اي تحصيل کند که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً از معرفي شخصي از ساير اشخاص، به اين طرح نشأت مي‌گيرد... نه از فروش کالاها، خدمات يا اموال غيرعيني بوسيله عضوي که... به اين طرح معرفي شده است... Puerto Rico Prohibited Activity: …any marketing program in which the benefits of the participants depend primarily on the continuous and successive enlistment of other participants and where the distribution and/or sale of properties or services is not required as a prerequisite to obtain said services. ايالت پورتوريکو فعاليت‌هاي ممنوع:‌... هر برنامه بازاريابي که در آن، منافع اعضاء عمدتاً وابسته است به عضوگيري موفق و مداوم ساير شرکت‌کنندگان و آنجايي که توزيع و/يا فروش دارايي‌ها يا خدمات، بعنوان پيشنياز خدمات مذکور تلقي نمي‌گردد. Tennessee Prohibited Activity: …any…plan…wherein a person for a consideration acquires the opportunity to receive a pecuniary benefit, which is not primarily contingent on…goods, services or other property sold…to consumers, and is based on the inducement of additional persons…to participate in the same plan… ايالت تنسي فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که درآن، شخصي در ازاء دادن عوضي، فرصت دريافت يک منفعت مالي را تحصيل مي‌کند که [اين منفعت مالي] عمدتاً ارتباطي به... کالاها، خدمات يا ساير دارايي‌هاي فروخته شده... به مصرف‌کنندگان ندارد و مبتني بر ترغيب ساير اشخاص... جهت عضويت در همان طرح است... Texas Prohibited Activity: …a plan…by which a person gives consideration for the opportunity to receive compensation that is derived primarily from a person's introduction of other persons to participate in the plan…rather than from the sale of a product by a person introduced into the plan… "Compensation" Exclusion: …sale of a product to a person…for actual use… "Consideration" Exclusion: …product furnished at cost to be used in making a sale… ايالت تگزاس فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که بوسيله آن شخصي عوضي مي‌دهد تا به جاي آن، فرصت دريافت حق‌الزحمه‌اي کسب کند که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً از معرفي شخصي از ساير اشخاص جهت عضويت در همان طرح... نشأت گرفته است نه از فروش يک محصول بوسيله شخصي که به طرح، معرفي شده است.... استثناء مفهوم «عوض»:... محصول ارائه شده با قيمتي که در فروش عادي بکار مي رود. Utah Prohibited Activity: … any … plan … under which a person gives consideration in exchange for compensation … which is derived primarily from the introduction of other persons into … the plan rather than from the sale of goods, services or other property "Consideration" Exclusion: …sales demonstration equipment and materials furnished at cost… ايالت اوتا فعاليت‌هاي ممنوع:... هر طرحي... که بر اساس آن شخصي عوضي در مقابل دريافت حق‌الزحمه‌ مي‌دهد... که [اين حق‌الزحمه] عمدتاً از معرفي ساير اشخاص به... طرح مذکور نشأت گرفته است نه از فروش کالاها، خدمات يا ساير دارايي‌ها. استثناء مفهوم «عوض»:... مواد و تجهيزات تبليغ فروش که با قيمت مصرف ارائه مي‌شوند... قوانين کشور کانادا در ارتباط با فعاليت‌هاي بازاريابي چند سطحي کشور کانادا داراي يک حکومت فدرال است که قوانين حکومت فدرال برخي موارد و قوانين منطقه‌اي و ايالتي موارد ديگر را تنظيم مي‌کنند. پي‌آمد اين نکته قوانين فدرال، ايالتي و منطقه‌اي نيز مانند تصميمات دادگاه در مورد طرح‌هاي بازاريابي چند سطحي و شرکت‌کنندگانشان بکار برده مي‌شوند[15]. قوانين فعاليت‌هاي رقابتي (16) فدرال کانادا در قسمت 55 در مورد طرح‌هاي بازاريابي چند سطحي صحبت مي‌کند و طرح‌هاي فروش هرمي رادر قسمت 55.1 توضيح مي‌دهد[17]. پي‌آمد فعاليت در يک طرح بازاريابي چند سطحي ناسالم که قوانين فعاليت‌هاي رقابتي را نقض مي‌کند و يا حضور در يک طرح بازاريابي چند سطحي که شامل عناصري از فروش هرمي است،‌ جرايم سنگين نقدي و زندان است[18و15]. بطور کلي "محدوديت‌هاي" اصلي قوانين فعاليت‌هاي رقابتي در مورد طرح‌هاي بازاريابي چند سطحي، بر نحوه معرفي سيستم که ممکن است در آن به نحوه سوددهي اشاره شود، اعمال مي‌شود. غالباً "ممنوعيت‌هاي" فروش‌ هرمي بر طرح‌هاي بازاريابي چند سطحيي اعمال مي‌شود که در آن: • هزينه ورود وجود دارد، • خريدن بعنوان يک شرط لازم براي شرکت‌کردن است، • بارگذاري دارايي (19) وجود دارد، • گارانتي کافي بازخريد وجود ندارد • و يا اشاره کافي به گارانتي بازخريد در اطلاع‌رساني نمي‌شود. قوانين فعاليت‌هاي رقابتي توسط Canada’s Competition Bureau[20] و Industry Canada(IC)[21] به اجرا در مي‌آيند. وظيفه مشخص‌کردن چيزي که در واقعيت اتفاق مي‌افتد، بررسي عملکرد واقعي شرکت در برخورد با شرکت‌کنندگان و تعيين حضور يا عدم حضور نشانه‌اي از طرح‌هرمي بر عهده IC است. علاوه بر اين قوانين جنايي فدرال کانادا (22) نيز شامل قوانين ممنوع کننده طرح‌هاي هرمي است. تعريف طرح‌هاي هرمي در قوانين جنايي کانادا از تعريف ارائه شده در قسمت قوانين فعاليت‌هاي رقابتي متفاوت است. در برخي موار ممکن است زمانيکه در مورد تعدي عملکرد يک شرکت به محدوده تعريف طرح‌هاي هرمي در حوزه قوانين جنايي تصميم گيري مي شود، Royal Canadian Mounted Police(RCMP)[23] نيز با Competition Bureau و Industry Canada همکاري کند[18]. هر ايالتي نيز عملکرد فعاليت‌هاي تجاري را در محدوده خودش کنترل و بررسي مي‌کند. قانون بيشتر ايالت‌ها،‌ ثبت فعاليت در آن ايالت را براي انجام فعاليت تجاري در محدوده ايالت مورد نظر الزامي مي‌داند. بيشتر ايالت‌ها در اغلب موارد ارائه گواهينامه واضح و شفاف از Industry Canada را، قبل از اينکه بعنوان يک شرکت فروش مستقيم فعاليت کنند، لازم مي‌دانند[15]. پاورقي 1.Pyramid Scheme Statutes 2.Endless Chain Scheme Statutes 3.Lottery Statutes 4.Sales Referral Laws 5.Multilevel Distribution Statutes 6.Jeffrey A. Babener, “MLM Laws in 50 States”, www.MLMLegal.com 7.Gerald P. Nehra, “Prohibited Activities and Recruiting”, www.MLMStartup.com 8.Attorney Thayer C. Lindauer, “State and federal Enforcement Against MLM Companies”, www.mlmlawyer.com ,2002 9.Gerald P. Nehra, “MLM Legality Test”, www.MLMLaw.com 10.Jeffrey A. Babener, “Identifying Illegal Pyramid Schemes”, www.MLMStartup.com 11.Debra A. Valentine, GENERAL COUNSEL FOR THE U.S. FEDERAL TRADE COMMISSION, “Pyramid Schemes”, International Monetary Fund’s (IMF) Seminar on Current Legal Issues Affecting Central Banks, 1998 12.http://www.ftc.gov/bcp/conline/pubs/alerts/pyrdalrt.htm 13.Section 5 of Federal Trade Commission Act, "Deceptive Trade Practices" section 14.Headhunting 15.Cory Lewis, “Canadian multi-level marketing law”, www.MLMStartup.com 16.Competition Act 17.Canada’s Competition Bureau, “Multi-level Marketing and Pyramid Selling Provisions of the Competition Act”, http://www.competitionbureau.gc.ca 18.Corry Lewis, “Canada May Close Window of Opportunity for MLM”, www.MLMStartup.com 19.Inventory-Loading 20.http://www.competitionbureau.gc.ca 21.http://www.ic.gc.ca 22.Criminal Code 23.http://www.rcmp-grc.gc.ca